ࡱ> 352 P bjbj̵&צצP  j4 @J$  +M| :0j N:  Ex Snelweg Daar staan we dan, een eeuw na de laatste zomervakantie hier. Van vakantievreugd is weinig meer te merken, we zijn sinds lange tijd de eersten die hier komen hebben we de indruk. Hier stond de vakantiekolonie waar rond de vorige eeuwwisseling de bleekneusjes uit de grote stad Arnhem aan kwamen sterken in de frissche boslucht. Een schriller contrast is nauwelijks denkbaar; in plaats van rust, regelmaat en reinheid zijn we omringd door razend verkeer en uitlaatgassen. Vakantieoord Grijsoord is honderd jaar later niet meer bekend vanwege dennengeur en kindervreugd, maar berucht vanwege de fileberichten. We staan midden snelwegknooppunt Grijsoord, op de restanten van de oude boerderij. Aan de achterzijde van de hoeve treffen we meer sporen aan van de voorbije tijd; de tuin. Zoals zo vaak zijn de teer geachte vegetatieve relicten taaier dan de stenen varianten. Een geweldige treurbeuk staat als laatste deftig uitgedoste feestganger te midden van zijn alledaagse soortgenoten. Een uit de hand gelopen rododendronbosje, verderop een hulst, zijn stille getuigen van een gestileerd verleden in een verder doodnormaal geworden bos. En waar het lijkt dat de tuin ophoudt en de bomen weer die inheemse look hebben valt opeens iets vreemds op aan een dubbele rei eiken: ze hebben allemaal een afgebladderde wit geschilderde aanvoerdersband om de stam. Daar ligt de volgende ontdekking die we als archeologen van de twintigste eeuw doen: de ex-snelweg naar Harderwijk. Voordat de A12 en A50 zich verstrengelden in dit knooppunt liep langs de hoeve Grijsoord, in een sierlijke boog richting het noorden, de doorgaande weg naar Harderwijk. Deze geweldige laan is ten noorden van het knooppunt Grijsoord nog intact. Dat de hoofdweg naar Harderwijk tot de Gouden Eeuw belangrijker was dan die naar Amsterdam blijkt uit het feit dat hun gemeenschappelijk begintraject in Arnhem, de huidige Amsterdamseweg, toen Harderwijkerweg heette. Harderwijk was een aanzienlijke handelsstad en had bovendien een universiteit. Op de plek waar we nu staan ging het verkeer niet oost-west, maar noord-zuid. Hier kruisen twee tijden. Vanuit Arnhem lopen in Westelijke en Noordelijke richting drie belangrijke wegen. De Utrechtseweg, die Arnhem en Utrecht en de talloze stadjes en dorpen daartussen, verbindt. De Amsterdamse weg, die noordelijker via Ede en Hilversum loopt. En de laatste dus, de Harderwijkerweg, die we vandaag opgraven, want veel is er niet meer van te zien. In de enkele tientallen jaren na aanleg van het verkeersknooppunt heeft het bos de menselijk sporen keurig opgeruimd: op het meters brede asfalt ligt een dikke laag bosgrond. Het trac van de Harderwijkerweg is in de loop der tijd regelmatig verschoven. Wat nu de Harderwijkerweg heet is een fragment van de gestileerde versie van deze eeuwenoude hoofdverbinding. Hiervoor liep een honderden meters brede zone naar het noorden, waar de koetsen en karren zich een weg baanden over of langs de sporen van hun voorgangers. Daar zou je de files van nu aardig mee wegwerken. Deze weg wisselde afhankelijk van het seizoen van traject, de hoge en lage Harderwijkerweg, om Oud Reemst (een ontginningsenclave) heen. Vanuit de lucht is de loop van deze voormalige snelweg nog uitstekend te volgend, de karrensporen zijn in het landschap gegrift als schaatssporen in het ijs. Ook naast het landgoed Warnsborn, ten noorden van Arnhem, is deze weg nog duidelijk zichtbaar: een opmerkelijk langgerekt stuk heide, grenzend aan het landgoed, is een restant van deze hoofdinfrastructuur. Het zandpaadje, waar nu op zondagen driftig gewandeld wordt door dit stukje 'ongerepte natuur' is maar een fractie van de enorm brede snelweg waar honderden jaren lang de koetsen vanuit Arnhem die ellendige Veluwe over reden. Het deel waar we nu staan, middenin het knooppunt, vormt geen onderdeel van dit brede karrenpad, maar een fragment van wat nu de Reemsterwegweg heet. Op de kaart van 1903 kunnen we goed zien dat dit de weg naar Otterlo is, breed en flink in de bomen gezet. De voormalige route naar Harderwijk is dan al niet meer dan het zandpad over de hei van het tegenwoordige park de Hoge Veluwe. Op initiatief van de Duitsers in 1941 wordt met de aanleg van de A12 begonnen. Als in 1970 de A50 op de A12 wordt aangesloten is knooppunt Grijsoord een feit, dat de (inmiddels met asfalt verharde) laan naar Otterlo door midden snijdt. Zo ligt dit deel van de laan middenin een van de resthoeken van dit knooppunt, naast de restanten van de tuin en de runes van het huis Grijsoord. Het opgraven van een vijf meter brede asfaltweg uit een bos is een raar iets. Waar demonstranten tegen snelwegen de strijd winnen met argumenten die een totaal gebrek aan ruimtelijk inzicht aantonen (moet dan het hele land geasfalteerd worden?!) toont ons deze veertig jaar natuurlijke successie aan dat we aan grootheidswaanzin lijden. Als iets het landschap kapot maakt dan is het wel de natuur. Erosie, door water, vorst en wind, schuurt de aarde in vorm. Beplanting doet de rest. Daar zijn wij hele kleine jongens bij. 'Wat is cultuur nog in dit land' mijmeren we vrij naar Marsman, en met het bewijs van de vergankelijkheid van ons handelen onder onze voeten blazen we de aftocht. Toch in elk geval een paar strekkende meter beschaving weten te redden. En dan merken we dat we niet alleen zijn. Over ingesleten paadjes die wij op de heenweg niet gemaakt hebben liggen verspreid lege blikjes bier, verpakkingen van kipnuggets, knakworsten en 'goedemorgen-drinkontbijt' van de afgelopen week. Die zijn hier niet naartoe geslingerd vanuit het voorbijrazende verkeer, want daar staan we op te ruime afstand van. Maar de bewoner van Grijsoord laat zich niet zien. Er is een overnachting op dit geheimzinnige oord voor nodig om het mysterie van deze ongezonde junkfoodlover op te helderen. Toen kwam hij opdagen, de versnaperingen nog tussen de tanden. Een vos, op z'n eigen snelwegverzorgingsplaats, knagend aan de verpakkingen en de resten likkend die daarin zaten, verzameld in de bermen van het knooppunt waar ze uit de autoramen zijn geflikkerd. Voor hem is het nog altijd vakantie hier, rustiger dan waar dan ook, want op Grijsoord komt geen mens meer Harro de Jong 2008  * I J N O P ܼܼܫ hP8hP8CJOJQJmHsHh<>NCJOJQJmHsH#hP8hP86CJOJQJmHsH hP8hP8CJOJQJmHsH#hP8hP85CJOJQJmHsH O P  / =!"#$%666666666vvvvvvvvv666666>6666666666666666666666666666666666666666666666666hH6666666666666666666666666666666666666666666666666666666666666666666666666662 0@P`p2( 0@P`p 0@P`p 0@P`p 0@P`p 0@P`p 0@P`p8XV~ OJPJQJ_HmHnHsHtH>`> NormaalCJ_HmH sH tHLA L Standaardalinea-lettertypeZiZ 0Standaardtabel :V 44 la .k . 0 Geen lijst PK![Content_Types].xmlj0 u$Nwc$ans@8JbVKS(.Y$8MVgLYS]"(U֎_o[gv; f>KH|;\XV!]օ Oȥsh]Hg3߶PK!֧6 _rels/.relsj0 }Q%v/C/}(h"O = C?hv=Ʌ%[xp{۵_Pѣ<1H0ORBdJE4b$q_6LR7`0̞O,En7Lib/SeеPK!kytheme/theme/themeManager.xml M @}w7c(EbˮCAǠҟ7՛K Y, e.|,H,lxɴIsQ}#Ր ֵ+!,^$j=GW)E+& 8PK!>Ktheme/theme/theme1.xmlYMoE#V{oc'vGuرHF[xwfvg53NjHH8PTj%.H 3މǍ9㙏~8!悰WV|' I2jw+k'$JBDY ]G21@>GRKK"a$'nx$Y Q=~>~HYb3 eš## }{(rZ؎=?E|,|[3ۉb m1ŽU sGe+q I\*ܣh,=`}B3һO"ΐ6!/o+6YoC ]>VoDKeŴ[HF.'{q!!#L .;[JP;tH.ɁK-XSG@@"oI|!({[> Ҵ@ԛ1W8&ɛ86Φsyt 'z[xS;wtی-4N0rQy(NhWmo̮X[!''z,`0g4[GZL~DdԋP ;쪯Dz$ 8an]4ú:2BH dPH?sC+JVeJa1VUN-l]\gY+ I ф*ѕi8 CwiYgRL$B!6)KѬ%;_4AvBY0ȹiUߝ&{&QoԗL ?&Ԟ \ܕX=VTEݤ7UU{9 cH[HDƂ~&ʒ^Sv90z/V֠D5/ vjpYNviDp_ L<+ՠA_Agʄ6pC. l|3&6ge;k367Ԑ- C ?JHϏ$Rx}q]]NTT:($M#q~("aZ|ȷT+C-ᕨY- 峅 m(Wd.)+#nu!Y3k\yhwB9O>ߘ L9dY x#9IO/,:unPK! ѐ'theme/theme/_rels/themeManager.xml.relsM 0wooӺ&݈Э5 6?$Q ,.aic21h:qm@RN;d`o7gK(M&$R(.1r'JЊT8V"AȻHu}|$b{P8g/]QAsم(#L[PK-![Content_Types].xmlPK-!֧6 /_rels/.relsPK-!kytheme/theme/themeManager.xmlPK-!>Ktheme/theme/theme1.xmlPK-! ѐ' theme/theme/_rels/themeManager.xml.relsPK] P&P P 8@0(  B S  ?RRBJkun|%,6H N $ - ?M XbtEIR npQSX Z :<NRR@PP@UnknownGTimes New Roman5Symbol3 Arial7CalibriE Century Gothic 1h)  *!4dJ# ?'P80Ton harro de jong Oh+'0`   ( 4@HPX'Ton Normal.dotmharro de jong3Microsoft Macintosh Word@F#@M@ޚM  ՜.+,0 hp|  '*   Title  !#$%&'()+,-./014Root Entry F2M61TableWordDocument&SummaryInformation("DocumentSummaryInformation8*CompObj` F Microsoft Word 97-2004-documentNB6WWord.Document.8